बगनासकाली गाउँपालीका, पाल्पा

बगनासकाली गाउँपालीका

पाल्पा जिल्लामा दश वटा पालिका छन् । पाल्पा जिल्लाको सदरमुकाम तानसेनबाट सात किलोमिटर उत्तर पूर्वमा रहेको वगनासकालीमा नौ वटा वडा रहेका छन् ।

पाल्पा जिल्लामा दश वटा पालिका  छन् । पाल्पा जिल्लाको सदरमुकाम तानसेनबाट सात किलोमिटर उत्तर पूर्वमा रहेको वगनासकालीमा नौ वटा वडा रहेका छन् । साविकका नौँ वटा गाउँ विकास समितिलाई समावेश गरी बगनासकाली गाउँपालिका नामाकरण गरिएको हो । गाउँपालिकाको केन्द्र चिर्तुगधारामा रहेको छ । गाउँपालिकाको पूर्वमा रम्भा गाउँपालिका, पश्चिममा तानसेन नगरपालिका, उत्तरमा कालीगण्डकी नदी र दक्षिणमा माथागढी गाउँपालिका पर्दछ । गाउँपालिकामा २१ हजार ३६१ रहेको छ । ८४.१६ बर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको सो गाउँपालिकामा खेतीयोग्य जमिनः ४५५¸ घरपरिवार पाँच हजार २५२¸ सामुदायिक विध्यालयः ३० वटा, आधारभूत २० र माध्यमिक १००¸ संस्थागत विध्यालयः ७ वटा¸ स्वास्थ्य संस्थाः ११ वटा¸ वडा कार्यालयः ९ वटा¸ कृषि सेवा केन्द्रः २ वटा¸ पशु सेवा केन्द्रः २ वटा रहेका छन् ।

धार्मिक¸ ऐतिहासिक¸ पर्यटकीय तथा महत्त्वपूर्ण स्थलका रुपमा बगनास देविस्थान¸ दर्लम महाकाली¸ महामृत्युन्जय शिवासन¸ सिद्द गुफा मन्दिर¸ रामनदी राम्दी धाम¸ मालारानी¸ रानीमहल क्षेत्र¸ ऋषिकेषेश्वर मन्दिर¸ बौद्द गुम्वा¸ माडी फाँट¸ सिद्दबाबा मन्दिर¸ भगवती मन्दिर¸ शिवालय मन्दिर¸ कालिका मन्दिर¸ चेचीकोट मन्दिर¸ आर्यभञ्ज्याङ्ग¸ चिलाङ्दी भञ्ज्याङ्ग¸ झिरभञ्ज्याङ्ग¸ तिनछाँगा¸ चमेरे गुफा¸ गुडुवाखोला आदि रहेका छन् ।

यस पालिकाकाे वडा नं १ चिर्तुङ्गधारा भित्र भलुवाचाैर, काफ्लेताेष, काेठीचाैर, चिलाङ्गदि भैरव, कुमाले भिर, कालिका, वेलानी चाैर ढुङ्गाखानी र हुमिन्द्रेगैरा मुर्लेखोला आदि सामुदायिक वनहरुरहेका छन् । अधिकांश भूभाग दक्षिणी माेहडामा पर्ने यहाँका वनहरुमा विशेष गरि खाेटेसल्ला, लाकुरी, चिलाउने, टुनी र कटुश आदिका प्रजातीहरु पाइन्छन् । यहाँका सबै सामुदायिक वनहरु २०३८।३९ सालतिर तिनाउ जलाधार संरक्षण आयाेजनाले रात नाङ्गा डाँडाहरुमा वृक्षाराेपण गरि हुर्काइएका हुन् । यी वनहरुलाइ स्थानी जनताले लाैरे पालाे लगाइ संरक्षण गरेर सामुदायिक वन वनाइएका हुन् । यहाँका सामुदायिक वनका उपभाेत्ताहरुकाे आय आर्जन गरि जीविकाेपार्जन सुधार गर्न वन क्षेत्रमा अम्रीसो, तेजपत्ता, लप्सी राेपण गर्न सकिने प्रचुर संभावना रहेकाे स्थानीय उपभाेक्ता समितिका पदाधिकारि बताउनु हुन्छ । यसका अतिरक्त निजी जग्गमा कागती र वेसार खेती गरि आय वढाउन सकिन्छ । निजी तथा वन क्षेत्रमा इष्टाइलाे र माेलासिसकाे विउ उत्पादन गरि आय श्राेत बढाउन सकिने स‌भावना रहेकाे तथ्य काेठी चाैर तथा जरुवादी सामुदायिक वनका अध्यक्ष श्री  जितेन्द्र गाहा वताउनु हुन्छ ।

सामुदायिक वन

दप्सेचौर सामुदायिक वन

वडा नम्बर ९

दरबार परिसरमा फोहराका लागि ढुङ्गाले निर्मित दुईवटा पोखरी छन् । तलदेखि माथिसम्म ढुंगाको सिँढी राखिएको छ । खुड्किलोको बायाँतर्फ एउटै किसिमको शिव र गङ्गाका दुई मन्दिर छन् ।

यस महलको पूर्व तिर खड्ग शमशेर राणाको पूजा गर्ने कोठा, माथिल्लो तलामा बैठक कोठा र मध्य तलामा खड्ग शमशेरका कोठाहरू रहेका छन् ।

खहरे ठूलो बगर सामुदायिक वन

वडा नम्बर ६

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर ६ मन्द्राहानमा यो वन क्षेत्र रहेको छ । साविकको यम्घा ६ मा खहरे ठूलो बगर वन रहेको छ । कालीगण्डकीको तिर क्षेत्रमा यो वन छ । कालीगण्डकी नदीले छाडेका बगरमा उम्रिएको खयर नै यो वनको खास विशेषता हो । वन क्षेत्र खयरले छाकिएको छ । २७ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको वन क्षेत्रमा खयरका साथै फडिर, जामुन, सिमल, करमलगायत रुख रहेका छन् । सामुदायिक वनले खयर कटान गरी विक्री समेत गरेको छ । 

२०५४ सालमा गठन गरिएको सामुदायिक वन त्यति सक्रिय रहन सकेको थिएन । २०६२ बाट सामुदायिक वन पुनः सक्रियतासाथ संरक्षणमा लागेको देखिन्छ । वन उपभोक्ता समुहमा १०घ् जना सदस्य रहेका छन् । वन पैदावार विक्रीबाट प्राप्त रकमले खानेपानी तथा विद्यालय शिक्षामा खर्च गरिएको पाइन्छ ।

कुवेर सामुदायिक वन

वडा नम्बर ६

बेगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर ६ मा यो वन क्षेत्र रहेको छ । २०५९ सालमा गठन गरिएको सामुदायिक वनको क्षेत्रफल १४१ हेक्टर रहेको छ । यसका उपभोक्ता सदस्य ६९७ घरधुरी रहेका छन् । पूर्वमा जुकेखोला, पश्चिम लाम्दी खोला, उत्तर कालीगण्डकी नदी, दक्षिण आवाद जग्गा सो वनको चारकिल्ला रहेको छ । सामुदायिक वनको आम्दानीबाट विद्यालय र खानेपानीमा सहयोग हुँदैआएको समुहका अध्यक्ष ज्ञानबहादुर विश्वकर्माले बताए । यो वनमा सालका रुख बढी छन् । सालका रुख बढी भएकाले वनको नामै कुवेर राखिएको बताइन्छ ।

सल्लेरी सामुदायिक वन

वडा नम्बर ६

वगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर ६ स्थित सल्लेरी सामुदायिक वन २०६१ सालमा गठन भएको हो । यस वन समुह ११ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यसका ५५४ घरधुरी उपभोक्ता रहेका छन। यो वनमा सल्लाका रुख बढी छन् । सल्लाका रुख कटाएर समुहको आम्दानी बढाउँदै अन्य विरुवा रोप्ने र हुर्काउने योजना सामुदायिक वनको छ ।

महेन्दी सामुदायिक वन

वडा नम्बर ५

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर ५ मा यो सामुदायिक वन रहेको छ । दुई हजार त्रिपन्न सालमा दर्ता गरिएको यो सामुदायिक वन ८.५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। । यो वनका उपभोक्ता सदस्य घट्दै गएको पाइन्छ । बसाइ सराइका कारण सदस्य घट्दै गएको बताइन्छ । पहिला १५२ उपभोक्ता सदस्य रहेकामा अहिले १०८ घरधुरी रहेका छन् । वनमा सल्लो, जामुन, चिलाउने, फँडिर रहेका छन् । नयाँ विरुवाका रुपमा खयर समेत उम्रिएको पाइएको छ । वनमा बाँस, अम्रिसो समेत लगाइएको छ । भिरालो जग्गामा सिसौ, चाँप, तेजपात लगाउने योजना रहेको छ । पहिरोको समेत समस्या रहेको छ । वनमा चिउरी पनि छ । वनमा रहेको सल्लो हटाउन पाउ हुने भन्ने अपेक्षा उपभोक्ताको छ । बाँदरको समस्या रहेको उपभोक्ताको गुनासो रहेको छ ।

चिलाङ्दी भैरव मन्दिर सामुदायिक वन

वडा नम्बर १

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा रहेको यो वन २०४४ सालमा दर्ता भएको हो । २०४५्रर २०४६ सालबाट सल्ला रोप्न थालिएको थियो । २० हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो वनमा १०५ जना उपभोक्ता सदस्य रहेका छन् । अहिले चिलाउने, टुनी, खनियाजस्ता विरुवा आफैँ उम्रिएका छन् । सुरुमा तिनाउ जलाधार परियोजनाले वृक्षरोपण गरेको थियो । सल्लोको वनले पानीको मुहान सुकाएको गुनासो स्थानीयको छ । त्यसैले सल्लो हटाउन पाए अन्य विरुवा हुर्काउन सकिने उपभोक्ताको भनाई छ । 

कोठीचौर तथा जरुवादी सामुदायिक वन

वडा नम्बर १

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा रहेको यो वन २०४२ सालबाट संरक्षण र वृक्षरोपण थालिएको हो । तिनाउ जलाधार परियोजनाबाट नाङ्गा डाँडामा वृक्षरोपण थालिएको थियो । तिनाउ जलाधारले कार्यक्रम अवधि सकिएपछि सामुदायिक वनका रुपमा गठन हुन पुग्यो । २०५७ सालमा कोठीचौर तथा जरुवादी सामुदायिक वन गठन भएको हो । सो वन १७ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । सो समुहको १४४ सदस्य उपभोक्ता रहेका छन् । सल्लो, साल, फँडिर, दबदबे, चिलाउनेका रुख रहेका छन् । यहाँ भूँइघाँस समेत लगाइएको छ । यो नाङ्गो डाँडालाई उपभोक्ताले ठूलो सङ्घर्षबाट हरियाली बनाएका हुन । वन संरक्षणबाट पानीको मूल समेत बढेको उपभोक्ताले बताए । नाङ्गो पाखालाई कसरी हरियाली बनाउन सकिन्छ भन्ने यो एउटा उदाहरण हो । यो वन क्षेत्र आसपास कुमाल र मगर जातिको बसोबास रहेको छ । सो ठाउँमा घरबासको समेत प्रयास गरिएको थियो तर अहिले घरबासको सुविधा छैन । 

पाल्पा घाँस विकास संघ

वडा नम्बर १

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा घाँस विकास संघको कार्यालय रहेको छ । संघका अध्यक्ष हरिबहादुर बिसी हुनुहुन्छ । तिनाउ जलाधार परियोजनाले वृक्ष रोपण र भूँइ घाँसको प्रवद्र्धन गरेको थियो । भूइँ घाँसको बीउ माग भएपछि तिनाउ परियोजनाले उत्प्रेरित गरेपछि समुहले बिउ उत्पादन थालेका थिए । जिल्ला भेटनरी कार्यालये बिउ बेचिदिने गर्दथे । तर, तिनाउ कार्यक्रम अवधि सकिएपछि बिउ बिक्रीमा समस्या भएपछि तिनाउले गठन गरेकै समुह मिलेर घाँस विकास संघ गठन गरेका थिए । सो समुहले .,;./मोलासिस, स्टाइलो, भटमासे, इपिललगायत घाँसको बिउ उत्पादन र बिक्री वितरण गर्दै आएको छ । अहिले बिउ उत्पादनमा कमी आएको छ । स्थानीय सरकारले घाँस कार्यक्रम विस्तार गर्न आवयक रहेको संघका अध्यक्ष बिसीले बताए ।

कालावन सामुदायिक वन

वडा नम्बर २

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर २ पोखराथोकमा कालावन क्षेत्र रहेको छ । नाङ्गा डाँडाका सालका पोथ्राालई २०४२ सालतिर संरक्षण थालिएको थियो । स्थानीय उपभोक्ताले लौरो पालो लगाएर निके दुःख गरेर सो वन संरक्षण गरेका थिए । यो जङ्ल सालैसालको रहेको छ । ६.१४ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो वनको उत्तरमा तेस्रो बाटो, पूर्वमा पोखराथोक जाने बाटो, साविकको चार नम्बर वडा, पश्चिम अर्याल भित्ता, दक्षिण धर्म चौतारी सीमा रहेको छ । यो वनमा टिम्मुर लगाउने योजना उपभोक्ताको छ ।

रानीवन सामुदायिक वन

वडा नम्बर ३

बगनासकाली गाउँपालिका वडा नम्बर तीनमा रहेको यो वन २०५घ् सालबाट संरक्षण गरिए पनि २०६घ् मा दर्ता गरिएको हो । २६.२५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको वन क्षेत्रमा साल, सल्लो, चिलाउने, टुनी, बाँस, अम्रिसो रहेको छ । पाल्पाबाट पोखरा जाने सडकको उत्तरतिर यो वन क्षेत्र रहेको छ ।